Inny świat, Gustaw Herling-Grudziński

"Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego powieść pisana w latach 1949–1950, opublikowana po raz pierwszy w przekładzie angielskim w 1951 roku (pt. "A World Apart: a Memoir of the Gulag"), a następnie po raz pierwszy po polsku w 1953 w Londynie (w Polsce książka została wydana po raz pierwszy w 1988 roku). Utwór należy do kręgu literatury obozowej, stanowiąc literackie opracowanie wspomnień autora z jego uwięzienia w gułagu w Jercewie pod Archangielskiem w latach 1940–1942.
 

Nawiązania do Dostojewskiego
"Inny świat" zawiera szereg nawiązań do powieści "Wspomnienia z domu umarłych" Fiodora Dostojewskiego. Odwołania stanowią już sam tytuł oraz poprzedzające utwór motto z Dostojewskiego: "Tu otwierał się inny, odrębny świat do niczego niepodobny; tu panowały inne odrębne prawa, inne obyczaje, inne nawyki i odruchy". Podobna jest również konstrukcja utworów – oba podzielone są na dwie części, mają podobną liczbę rozdziałów (22 u Dostojewskiego, 23 z epilogiem u Herlinga-Grudzińskiego). Powtarzają się w nich niektóre motywy (m.in. szpitala, przedstawienia teatralnego wystawianego przez więźniów dla więźniów, nieudanej ucieczki, dnia wolnego i świąt), podobna jest także technika tworzenia rozbudowanych portretów współwięźniów. Zasadniczą różnicą kompozycyjną jest osoba narratora i bohatera: Wspomnienia z domu umarłych oparte są na motywie rękopisu odnalezionego – narrator odczytuje pośmiertne zapiski katorżnika Aleksandra Pietrowicza Gorianczykowa a w "Innym świecie" narratorem jest sam bohater.

Syzyfowe prace, Stefan Żeromski

 "Syzyfowe prace" to powieść Stefana Żeromskiego, wydana po raza pierwszy w Nowej Reformie w 1897 r.  od 7 lipca do 24 września pod pseudonimem Maurycy Zych. Rok później (1898 r.) w formie książkowej została wydana we Lwowie, przy tym wydaniu Żeromski również posłużył się pseudonimem (Maurycy Zych). W roku 1909 ocenzurowana i przygotowana do druku przez autora, książka ukazała się w zaborze rosyjskim pod tytułem "Andrzej Radek, czyli Syzyfowe prace".

W "Syzyfowych pracach" został opisany obraz szkolnictwa w zaborze rosyjskim oraz walka z rusyfikacją polskiej młodzieży. Tytułowe syzyfowe prace mają się odnosić do bezcelowych wysiłków zaborców rosyjskich mających na celu zrusyfikowanie młodzieży polskiej. Stefan Żeromski przy pisaniu powieści czerpał ze swoich doświadczeń z dzieciństwa i lat młodzieńczych, a pod przejrzystymi kryptonimami ukrył swoją szkołę w Pińczowie jako progimnazjum w Pyrzygłowach i gimnazjum w Klerykowie.

W 2000 roku powstała ekranizacja powieści (film i serial) w reż. Pawła Komorowskiego z Franciszkiem Pieczką, Alicją Bachledą-Curuś i Łukaszem Garlickim w rolach głównych.

ZEMSTA, Aleksander Fredro

„Zemsta” komedia Aleksandra Fredry w czterech aktach, która powstała na początku lat 30. XIX wieku. Pierwsze wydanie książkowe (w zbiorze dzieł Fredry) ukazało się w 1838 we Lwowie. Oba rękopisy dramatu przechowywane są w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Geneza

Krzyżacy, Henryk Sienkiewicz

Powieść historyczna „Krzyżacy” Henryka Sienkiewicza, która ukazała się po raz pierwszy w czasopiśmie "Tygodnik Ilustrowany" od lutego 1897 do lipca 1900 roku, a w postaci książkowej w roku 1900. Akcja dzieła toczy się najprawdopodobniej od 1399 (rok śmierci Królowej Jadwigi) do 1410 (bitwa pod Grunwaldem).

Publikacja powieść była buntem przeciwko germanizacji prowadzonej przez władze zaboru pruskiego. Sienkiewicz napisał „Krzyżaków” ku pokrzepieniu serc Polaków. Pożądał, aby jego książka pokazywała Polskę w czasach świetności jej oręża.

Lalka, Bolesław Prus

Lalka – powieść Bolesława Prusa, publikowana początkowo w odcinkach w "Kurierze Codziennym" od 29 września 1887 do 24 maja 1889, a następnie wydana w formie książkowej w wydawnictwie Gebethnera i Wolffa w 1890.